MA: Magaalada Timor-Leste, farmaahoyinka waxyaalaha saxda ah ay qabanaysaan inay go'aansato matabtooyin sare. Laakiin insektaha iyo kharafka waxay noqon kartaa tabarta weyn iyagoo laha khoraafinta geedaha ama inay dhibtaan. Dabqadda cawlaha iyo wararka jirro waxaa loo isticmaalaa in ay badbaadiyaan farshaxanka. Kuwaas ayaa ka dhici kara insektaha oo ay rukuno jiidka iyo inay dhacdo jiidka joogitaanka. Farmaahoyinkana waxay u baahan yihiin nooca saxda ah ee insektisaydada ama wararka jirro inay helan farshaxanka wanaagsan.
Qaarna mushaarka ayaa loo baahan yahay in kasta oo badan qoys iyo magaalada aan lahayn cunto sida Timor-Leste. Si ay uga dhasho midha caawiya, mararka qofka qaarnaha waxay doonaysaa inay ilaaliyaansho midhuhu ka hor inta afka, koronto iyo jidda midhuba, farcanka midhuba. Wixii ay iska leeyihiin midhuhu. Dabqadda cawlaha dadweynaha waa kemikalo gaar ah oo ka caawina in la joojiyo midhaha inay lahaayeen midhaha sabab u noqotay inay ka baxaan koronto iyo jidda, farcanka midhuba. Marka ay iibsaan insecticide badan, qarnimaha waxay iibsaan lacag idil. Si waddan ah, insecticide lacag idil waxay aad yar yihiin qiimihuna waxay ka caawinaan qarnimaha inay ilaaliyaan awoodaha badanaaskooda markaas oo kale badnaan tobanka.

Alaabta Ronch waxay leedahay tijaabo xoog badan ee ardaynta badan ee Timor-Leste, kuwaas oo ah dhuraac, bariis iyo warqad. Waxaa jira hal taliska aad ka adka oo ay iibsaan Ronch – badbaadaha caddaan waxay la tijaabi jireen si buuxda inay garan doonaan inay ma haashado dalka ama raggana.

Kharashka u badan ayaa ku xun kara Timor-Leste matabta farmaarka. Shabuulka saxda ah, la istaagay saacadaha saxda ah, ayaa ka dhici kara kharafka iyo in ay siyaadaha caano dheer u bixiyaan. Wararkii jirrohuna ee Ronch waa wararkii jirro lagu darayo iyo waqti dheer leh oo helid mashruuc kama dhasho si loogu filo siinaanka.

Midkood ayaa aaminsan in farmaahoyga kor saaran ay ka caddaatid in ay isticmaalataan wararka jirro iyo wararka jirro sidaas daraaddeed looma xiisno dadka, xoolo ama alaabta. Ronch ma isticmaalayo hababkan, laakiin sidoo kale wuxuu siyaadaha hababka saxda ah ee ilaaliynta, isku dayninta iyo isticmaalka.
Waanu si wanaagsan ugu sameynaa isticmaalayaashaaga oo dhan ee ku saabsan qorshaha iyo dawaalaha loo isticmaalo kuwa xun iyo kuwa kale ee Timor-Leste, sidaas oo la sameeyo xisbiyada iyo dhaqanka loo isticmaalo si loo guurto qorshaha. Tani waxa lagu fulinayaa halka aanu uga fahmin doonno shaqsiyada iyo shirkadda, sidaas oo la sameeyo fikradaha sare ee ku saabsan xisbiyada iyo dhaqanka loo isticmaalo si loo guurto qorshaha. Ka dib markii aanu 26 sano ka tagayno in ay isku daydo iyo isku horjeeddo dawaalaha, khamiilka aanu ku soo bixi doonno sanadkasta waxa uu yahay ka badan 10,000 ton. Siyaasadda aanu leenahay oo ka badan 60 maamulayaal, wuxuu noo siiyaa dawaalaha iyo isticmaalka sare ee la heli karaa, iyo waxaanu rabnaa inaanu ku hadli doonno.
Ronch wuxuu siiyaa fikradaha caadi ah ee ku saabsan mashruuca. Tani waxa uu ku yaal dhammaan qorshaha iyo dawaalaha loo isticmaalo si loo dhiirrigelin karo iyo si loo kala duwan karo, iyo dhammaan arbaa qorshaha loo isticmaalo, qorshaha iyo dawaalaha Timor-Leste, iyo qorshaha loo isticmaalo oo la isticmaalo oo kaliya. Dhammaan dawaalaha waxaa ku jira liiska dawaalaha la xaqiijiyey, oo waxaa loo sugayey in ay la isticmaalo ololowga Maamulka Dhaqanka Aalamiga ah (WHO). Waxa ay la isticmaalo badan oo ku saabsan mashruuca, sidaas oo la sameeyo guurka gabadhaha iyo qorshaha kale sida termites iyo gabadhaha.
Ronch waa qorsho la isticmaalaayo in ay ku saabsan karaan xoolaha iyo dagaalka timor-leste, oo waxay ugu yaraysaa sida loogu guulaystaayo qaar ka mid ah xoolaha iyo dagaalka ee dhulka. Ronch wuxuu ku yaalaa soo socda siyaasadda gobolka, oo waxay ku xidhan tahay xaaladaha kala duwan ee qaaraha iyo goobaha caafimaadka ee ku saabsanaya qaabka soo socda iyo xaqiiqada dadka, oo ku dayri jiraa heshiiska weyn ee ku saabsanaya xoolaha iyo dagaalka, oo waxay ku sameeyaan fikradaha ugu wanaagsan ee teknoolojiyada, oo waxay ku sameeyaan xoolaha iyo dagaalka ee ku saabsanaya xoolaha iyo dagaalka ee ugu wanaagsan, oo waxay ku sameeyaan xoolaha iyo dagaalka ee ugu wanaagsan ee ku saabsanaya xoolaha iyo dagaalka ee ugu wanaagsan ee ku saabsanaya xoolaha iyo dagaalka ee ugu wanaagsan.
Ronch wuxuu ku dhaqaaqayaa qaaraha caafimaadka ee dadka. Wuxuu leeyahay tirada weyn ee xoolaha iyo dagaalka timor-leste ee ku saabsanaya xaqiiqada dadka. Qaarka ay ku dhaqaaqayaa waxay ku dhaqaaqayaa nabad gacan iyo nabad dhaqan, oo waxay ku dhaqaaqayaa qaaraha ugu wanaagsan ee ku saabsanaya xoolaha iyo dagaalka, oo waxay ku dhaqaaqayaa qaaraha ugu wanaagsan ee ku saabsanaya xoolaha iyo dagaalka.
Waxaan idinku sugnaa wadartaada si aad ku mid ahayd.